Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK), obecnie procedowane w Senacie, mają stanowić powszechny, dobrowolny i prywatny system długoterminowego oszczędzania, którego celem jest zapewnienie wyższych świadczeń emerytalnych dla osób zatrudnionych – pracowników, pracowników tymczasowych czy zleceniobiorców. System będzie współfinansowany przez podmioty zatrudniające oraz w części przez państwo.

Zakres obowiązywania

Wprowadzany system oszczędności emerytalnych w największym stopniu obciąży pracodawców. PPK będą obowiązkowe dla każdego podmiotu zatrudniającego osoby, wobec których odprowadzane są składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe do ZUS. Katalog osób zatrudnionych objętych PPK jest zdefiniowany szeroko i poza pracownikami w rozumieniu kodeksu pracy obejmuje również m. in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej czy wykonujące pracę nakładczą (art. 2 ust. 1 pkt 18 i 21 projektu ustawy o PPK). Obowiązek w równym stopniu obejmuje agencje pracy tymczasowej, także w stosunku do pracowników tymczasowych, wykonujących pracę zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i umowy zlecenia.

Pracodawcy, a wraz z nimi osoby u nich zatrudnione, będą przystępować do PPK etapami – zaczynając od 1 lipca 2019 r., kiedy ustawa zacznie obowiązywać dla podmiotów zatrudniających co najmniej 250 osób na dzień 31 grudnia 2018 r. Następnie, co pół roku ustawa będzie obejmować coraz szerszy katalog pracodawców, według liczby osób zatrudnionych, aż do początku 2021 r. (art. 134 ust. 1 projektu ustawy o PPK).

Umowa o zarządzanie PPK (rozdział 2 projektu ustawy o PPK)

Pierwszym etapem przystąpienia do PPK będzie zawarcie przez pracodawcę umowy o zarządzanie PPK z wybraną instytucją finansową. Wyboru instytucji finansowej pracodawca dokonuje w porozumieniu z zakładową organizacją związkową, a jeśli u tego pracodawcy taka nie działa, z reprezentacją osób zatrudnionych wyłonioną w trybie przyjętym u danego pracodawcy. Jeżeli na miesiąc przed upływem terminu zawarcia umowy o zarządzanie PPK nie zostanie osiągnięte porozumienie, pracodawca samodzielnie dokonuje wyboru instytucji.

Instytucje finansowe oferujące utworzenie PPK to fundusze inwestycyjne zarządzane przez TFI, fundusze emerytalne zarządzane przez PTE, pracownicze towarzystwa emerytalne i zakłady ubezpieczeń. Lista instytucji finansowych dopuszczonych do udziału w PPK będzie udostępniona na dedykowanym Portalu PPK wraz z aktualnymi ofertami tych instytucji.

Umowa o zarządzanie PPK musi być zawarta nie później niż na 10 dni roboczych przed dniem, w którym pracodawca jest zobowiązany zawrzeć umowę o prowadzenie PPK w stosunku do pierwszej osoby zatrudnionej (art. 134 ust. 3 projektu ustawy o PPK). Wobec największych pracodawców, przystępujących do PPK w pierwszym etapie wprowadzania systemu, termin na zawarcie umowy o zarządzanie PPK upływa 26 września 2019 r.

Umowa o prowadzenie PPK (rozdział 3 projektu ustawy o PPK)

Kolejnym obowiązkiem pracodawcy jest zawarcie umowy o prowadzenie PPK w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych. Pracownik zostaje objęty systemem PPK po upływie 3 miesiąca zatrudnienia u danego pracodawcy (do wyliczenia 3-miesięcznego okresu wlicza się okresy zatrudnienia z poprzednich 12 miesięcy). Umowa o prowadzenie PPK zawierana jest z wybraną instytucją finansową nie później niż do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął powyższy 3-miesięczny termin. Pracodawca nie musi zawierać oddzielnej umowy o prowadzenie PPK dla każdego pracownika, lista osób objętych daną umową będzie stanowić załącznik do umowy.

Deklaracja osoby zatrudnionej o niedokonywaniu wpłat do PPK

Jedną z cech wprowadzanego systemu PPK jest jego dobrowolność w stosunku do pracownika. Osoba zatrudniona może na każdym etapie złożyć pracodawcy pisemną deklarację o niedokonywaniu wpłat do PPK. W zależności od terminu jego złożenia, będzie mieć to nieco odmienne skutki.

W przypadku złożenia deklaracji o niedokonywaniu wpłat do PPK przed upływem terminu, do którego pracodawca zobowiązany jest do zawarcia umowy o prowadzenie PPK w imieniu tego pracownika, umowa o prowadzenie PPK nie zostaje w ogóle zawarta. W tej sytuacji, dana osoba zatrudniona nie staje się uczestnikiem PPK (art. 16 ust. 1 projektu ustawy o PPK).

Po zawarciu umowy o prowadzenie PPK, dana osoba zatrudniona, będąca już uczestnikiem PPK, może w każdym czasie złożyć pracodawcy pisemną deklarację o niedokonywaniu dalszych wpłat do PPK. Pracodawca w terminie 7 dniu zawiadamia wybraną instytucję finansową o złożonej deklaracji i zaprzestaje dokonywania wpłat za uczestnika PPK począwszy od miesiąca, w którym deklaracja została złożona (art. 23 ust. 2-4 projektu ustawy o PPK). Należy w tym miejscu zaznaczyć, że umowa o prowadzenie PPK nie zostaje rozwiązana, pracownik pozostaje w dalszym ciągu uczestnikiem PPK, niedokonywane są tylko dalsze wpłaty na jego konto w PPK.

Złożenie powyższej deklaracji przez osobę zatrudnioną nie jest jednak oświadczeniem bezterminowym. Pracodawca zobowiązany jest co 4 lata powiadamiać pracownika o ponownym dokonywaniu wpłat do PPK (odpowiednio podpisania umowy o prowadzenie PPK, w przypadku osoby, która nie stała się uczestnikiem PPK) do końca lutego danego roku, a od 1 kwietnia danego roku do ponownego dokonywania wpłat za danego uczestnika PPK, chyba że osoba zatrudniona złoży kolejną pisemną deklarację o niedokonywaniu wpłat na PPK (art. 23 ust. 5-6 projektu ustawy o PPK). Wobec powyższego, obowiązkiem pracodawcy będzie pilnowanie tego 4-letniego terminu na informowanie i ponowne dokonywanie wpłat do PPK, a pracownik, który nie chce dokonywać wpłat do PPK, będzie musiał składać odpowiednią deklarację co 4 lata.

Wyłączenia stosowania ustawy o PPK

Podmiotami zatrudniającymi zwolnionymi od obowiązku wprowadzania systemu PPK są mikroprzedsiębiorcy, u których wszystkie osoby zatrudnione złożą pisemne deklaracje o niedokonywaniu wpłat na PPK oraz podmioty zatrudniające będące osobami fizycznymi, zatrudniające w zakresie niezwiązanym z działalnością gospodarczą tych podmiotów, osoby fizyczne, w zakresie niezwiązanym  z działalnością gospodarczą tych osób (art. 13 ust. 1 projektu ustawy o PPK).

Nie stosuje się przepisów ustawy o PPK również do podmiotów zatrudniających, które na dzień objęcia przepisami ustawy (np. dla podmiotów zatrudniających min. 250 osób będzie to 1 lipca 2019 r.), naliczają i odprowadzają składki podstawowe do pracowniczych programów emerytalnych w wysokości co najmniej 3,5% wynagrodzenia, jeżeli do PPE przystąpiło co najmniej 25% osób zatrudnionych w danym podmiocie zatrudniającym (art. 133 projektu ustawy o PPK).

Wpłaty dokonywane do PPK (rozdział 4 i 5 projektu ustawy o PPK)

Wpłaty na PPK finansowe są zarówno przez uczestnika PPK – pracownika, jak i pracodawcę. Podstawowa składka pracownika będzie wynosić 2 proc., jedynie w przypadku osób zarabiających najmniej (poniżej 1,2-krotności minimalnego wynagrodzenia) składki będą mogły wynosić mniej niż 2 proc., ale minimalnie 0,5 proc. Składka od pracodawcy będzie wynosić 1,5 proc. Wysokość składki można zwiększać do 4 proc. z każdej ze stron. Ich wysokość wyliczana jest z wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

Uczestnik PPK otrzyma na swoje konto dodatkowo wpłatę powitalną w wysokości 250 PLN. Co roku będzie obowiązywała również dopłata roczna, przy spełnieniu odpowiednich warunków, w wysokości 240 PLN. Zarówno wpłata powitalna, jak i dopłaty roczne, będą finansowane ze środków Funduszu Pracy.

Pracodawca jest zobowiązany do obliczania i przekazywania do wybranej instytucji finansowej wpłat finansowanych zarówno przez siebie, jako podmiotu zatrudniającego, jak i wpłat pokrywanych przez pracownika – uczestnika PPK. Wpłat dokonuje się do 15 dnia każdego miesiąca, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał stosunek prawny wynikający z umowy o prowadzenie PPK.

Rozporządzanie środkami zgromadzonymi w PPK (rozdział 15 projektu ustawy o PPK)

Po osiągnięciu 60. roku życia przez uczestnika PPK, będzie miał prawo do jednorazowej wypłaty 25 proc. zebranych środków oraz wypłaty pozostałej części w co najmniej 120 miesięcznych ratach. Ponadto, uczestnik PPK będzie mógł wnioskować o wypłatę do 25% środków zgromadzonych na rachunku PPK w przypadku jego poważnego zachorowania bądź też jego małżonka lub dziecka. Zebrane środki będą mogły być również wypłacone na pokrycie wkładu własnego związanego z budową domu lub kupnem mieszkania, z obowiązkiem ich zwrotu do PPK w ciągu 15 lat.

Sankcje grożące pracodawcom (rozdział 16 projektu ustawy o PPK)

Pracodawcy nie przestrzegającemu przepisów ustawy o PPK i niespełniającemu nałożonych na niego obowiązków grożą wysokie sankcje finansowe. Nie dopełnienie obowiązku zawarcia umowy o zarządzanie PPK w przewidzianym przepisami terminie, podlega karze grzywny w wysokości do 1,5% funduszu wynagrodzeń u danego pracodawcy. Podobna sankcja grozi za nakłanianie pracowników do rezygnacji z uczestnictwa w systemie PPK. Za niedokonywanie wpłat w terminie czy nieprowadzenie dokumentacji związanej z obliczaniem wpłat do PPK grozi kara grzywny w wysokości aż do 1 mln PLN.

 

Przygotowała:

Karolina Kot

Specjalistka ds. prawnych, Polskie Forum HR

kkot@polskieforumhr.pl